Een 'emotionele rollercoaster'. Zo noemde McLaren-teambaas Ron Dennis de maalstroom van intriges waarin zijn team dit seizoen is beland. Hij hoorde het World Motor Sport Council op donderdag voor de Grand Prix van België een vonnis uitspreken dat zijn team uit het Constructeurskampioenschap schrapte en bovendien een recordboete oplegde van $100 miljoen.

De straf was het gevolg van nieuw bewijs dat op schokkende wijze in handen kwam van de FIA. Het complete verhaal: hoe 'Spygate' een bizarre wending kreeg. 

Het zou tot in de vroege avond duren voor er duidelijkheid kwam. De spionagezaak moest en zou op 13 september een nieuwe, zinderende climax bereiken. Alle ogen waren gericht op het Place de la Concorde in Parijs, waar het hoofdkwartier van de FIA is gelegen, en iedereen hield de adem in over de uitkomst. Heel even leek het lot van McLaren bezegeld. Een prominente autosportwebsite verspreidde gedurende korte tijd het bericht dat McLaren voor zowel 2007 als 2008 zou worden uitgesloten, maar zover kwam het niet. Mede dankzij Bernie Ecclestone werd dat doemscenatrio op het laatste moment afgewend, maar niettemin wachtte het team een zware straf na het uitkomen van nieuwe bewijzen in haar betrokkenheid bij de spionage bij Ferrari. Het team ontving een recordboete van $ 100 miljoen en hoorde het World Motor Sport Council bovendien uitsluiting vonnisen voor het Constructeurskampioenschap 2007.

Het zou echter niet blijven bij de schok die dat nieuws teweeg bracht. Terwijl de nieuwsrubrieken wereldwijd berichtten over de zware bestraffing, werden langzaam maar zeker de details duidelijk omtrent de totstandkoming van de nieuwe bewijzen tegen het team. Een en ander leidt tot een aantal schokkende onthullingen: collaboratie, verraad en chantage in de ongeëvenaarde suspense thriller die 'Spygate' is verworden.

Toen McLaren op 26 juni door het World Motor Sport Council (WMSC) schuldig werd bevonden aan het schenden van artikel 151c van de Internationale Sporting Code, wist ze dat daarmee de kous nog niet af was. Het team was weliswaar niet bestraft, maar kreeg de waarschuwing dat ze op ieder moment terug kon worden geroepen indien zich nieuwe bewijzen aandienden in de spionagezaak. Vanaf dat moment moest het team vrezen dat die bewijzen er zouden komen in de geplande beroepszaak die Ferrari via de Italiaanse autosportbond aanspande tegen het vonnis van het WMSC. Het beroep zou dienen op 13 september, maar werd door het World Council anderhalve week daarvoor geannuleerd. In plaats daarvan riep ze McLaren zelf terug in de zaak op grond van nieuw verkregen bewijs.

Het zou op 13 september voor de buitenwacht lange tijd onduidelijk blijven wat de precieze aard van de bewijzen waren en de afwegingen die de FIA-rechters daarbij hadden gemaakt. Wel circuleerden al in de dagen voor de zitting de geruchten dat het ging om e-mailverkeer tussen de McLaren-rijders. Dat zou inderdaad het geval blijken. Na de Grand Prix van Hongarije had de FIA op basis van een tip de McLaren-coureurs - Fernando Alonso, Lewis Hamilton en Pedro de la Rosa - formeel gesommeerd alle informatie die zij, digitaal danwel in hard copy in hun bezit hadden inzake het spionageschandaal, McLaren's verdachte voormalig hoofdontwerper Mike Coughlan of ex-Ferrari-medewerker en eveneens verdachte, Nigel Stepney in te dienen bij de FIA. Ze werden er daarbij op gewezen dat dit hun plicht was conform de voorwaarden aan de afgegeven superlicenties.

Fernando Alonso en Pedro de la Rosa dienden daarop e-mails en SMS-berichten in, die wijzen op een betrokkenheid van beide bij het in bezit hebben van de Ferrari informatie door McLaren. Zowel De la Rosa als Alonso wist van de lijn Woking-Maranello tussen Coughlan en Stepney. Met name De la Rosa stond in nauw contact met de hoofdontwerper en vroeg om specifieke technische details van de Ferrari. Op 21 maart, anderhalve week na het eerste bewezen contact tussen Stepney en Coughlan, schreef De la Rosa in een e-mail aan Coughlan:

“Hi Mike, weet jij de gewichtsverdeling van de Rode Auto? Het zou belangrijk zijn voor ons om te weten, zodat we het in de simulator kunnen uitproberen. Alvast bedankt, Pedro. P.S. Ik zal morgen in de simulator zitten.” 

De la Rosa hield over de bevindingen van Coughlan nauw contact met Alonso. De ontvangen gewichtsverdeling stuurde hij op 25 maart naar de tweevoudig wereldkampioen, die daarop antwoordde: 

“Die gewichtsdistributie verbaast me. Ik weet niet of het 100 procent betrouwbaar is, maar in ieder geval is het goed om ernaar te kijken”. 

Uit het antwoord dat hierop volgde van De la Rosa blijkt dat het niet alleen technische informatie betrof waarvan Coughlan in bezit was, maar ook uiterst gevoelige strategische informatie van Ferrari:

“Alle informatie van Ferrari is heel betrouwbaar. Het komt van Nigel Stepney, hun voormalig chef monteur. Ik weet niet welke post hij nu bekleedt. Hij is dezelfde persoon die ons in Australië vertelde dat Kimi in ronde 18 zou stoppen. Hij is goed bevriend met Mike Coughlan, onze hoofdontwerper en hij heeft hem dit verteld”.

Een andere e-mailwisseling betrof een mengverhouding van gas die gebruikt werd voor de banden. De la Rosa wijst Alonso er in een e-mail op 25 maart op dat de verhouding die Ferrari gebruikt afwijkt van alle andere teams. Het gas zou het oplopen van de temperatuur in de banden en het vormen van blaren op de banden tegengaan. De la Rosa stelt: "We moeten het proberen. Het is gemakkelijk".

Alonso antwoordde hier instemmend op: "Het is heel belangrijk dat we dat gas testen. Ze hebben iets anders dan de rest en niet alleen dit jaar. Er is iets anders en dit zou wel eens de sleutel kunnen zijn. Hopelijk kunnen we het tijdens deze test uitproberen en er een prioriteit van maken".

Nog belastender is een e-mailwisseling tussen De la Rosa en Coughlan, waarbij De la Rosa ronduit vraagt naar zoveel mogelijk informatie met betrekking tot het remsysteem van Ferrari. 

"Kun je me zoveel als je kunt vertellen over Ferrari's remsysteem met de [...]? Passen ze het aan vanuit de cockpit?", e-mailt hij op 12 april.

Coughlan antwoordt hierop met een gedetailleerde beschrijving van het remsysteem en haar werking. Ferrari zou ten overstaan van de FIA hebben bevestigd dat het kloppende informatie betrof, ofschoon incompleet. Coughlan eindigt zijn e-mail met de woorden: "We kijken momenteel naar iets soortgelijks".

Dat laatste werd door het World Council op 13 september hoog aangerekend. McLaren had zich op 26 juli immers verdedigd met de argumenten dat 'de Ferrari informatie niet was gebruikt, noch dat het team had geprofiteerd van het in bezit hebben van de vertrouwelijke informatie van Ferrari door Coughlan'. Bovendien had het team gesteld dat Coughlan voor eigen rekening had gehandeld met het oog op een toekomstige carrièrestap elders en dat de informatie 'niet binnen McLaren had gecirculeerd'. Coughlan's acties waren ten slotte volgens McLaren die van een 'ontdane medewerker' waarvoor McLaren niet verantwoordelijk zou moeten worden gehouden.

Al die argumenten werden door de nieuwe bewijslast keihard onderuit gehaald. Alles wees er nu op dat Coughlan wel degelijk McLaren had willen laten profiteren van de informatie en de coureurs waren bewezen op de hoogte van en betrokken bij het gebruiken van die informatie binnen McLaren. Er zou het WMSC weinig in de weg hebben gestaan om McLaren voor zowel 2007 als 2008 uit te sluiten: de strafmaat waar ze McLaren eerder al op had gewezen indien zich nieuw belastend bewijs zou voordoen dat erop wees dat de informatie ten gunste van het team was gebruikt. FIA President Max Mosley had Alonso en Hamilton echter immuniteit gegarandeerd in het Wereldkampioenschap indien zij volledige openheid van zaken verschaften in de zaak. Lewis Hamilton was door zijn Spaanse collega's buitengesloten geweest van alle informatie afkomstig van Coughlan en had dan ook weinig in te brengen, toen hij voor het World Council moest getuigen. Alonso had echter wel veel te verliezen. De Wereldkampioen had zich aantoonbaar betrokken bij spionage en had op grond daarvan voor uitsluiting mogen vrezen als hij niet de verzekering van Mosley had gekregen.

Het World Council zou zelfs bereid zijn geweest deze verzekering te negeren, maar interventie van Bernie Ecclestone, die openlijk toegaf dat hij in de bres was gesprongen voor het team, voorkwam dat McLaren voor de komende anderhalf jaar kon opdoeken. "We waren echt heel dicht bij een uitsluiting van McLaren, het was een serieuze mogelijkheid", stelde de F1-preses, "een aantal van ons hebben een soort van strijd geleverd en in plaats daarvan een boete voorgesteld". De commerciële belangen gijzelden daarmee de sportieve.

McLaren kwam dus zwaar gehavend uit de zitting, maar mocht feitelijk nog van geluk spreken dat in ieder geval haar deelname niet in het geding was gekomen. De boete van $100 miljoen is echter ontzaglijk hoog. Nog nooit eerder kwam een boete in de sportwereld ook maar in de buurt van deze astronomische cijfers. Met een jaarlijks budget van zo'n $500 miljoen raakt de boete het team wel degelijk, maar lijkt ze vooralsnog niet in haar bestaan te worden bedreigd. Wel zullen de lange termijneffecten zich nog moeten uitwijzen. Mercedes-Benz heeft zich tot op heden steeds loyaal opgesteld ten opzichte van het team, maar het is de vraag hoe sponsors zullen reageren op deze wereldwijde, slechtst denkbare vorm van publiciteit.

Toch bleven er, ook na het communiqué van het WSMC besluit door de FIA op vrijdagmiddag, nog de nodige vragen. Wie had de FIA immers getipt over het e-mailverkeer? Het had kunnen voortkomen uit het onderzoek van de Britse autoriteiten naar Mike Coughlan, maar van een betrokkenheid van de Britten was tijdens de zitting met geen woord gerept. De Italiaanse magistraat richtte zich alleen op het contact tussen Stepney en Coughlan en die bevestigde dat er inderdaad op basis van mobiele telefoongegevens van Stepney veel intensiever contact was geweest tussen beide dan eerder verondersteld werd, toen alleen het 780 pagina's tellende document werd ontdekt. Er werd bovendien al in een vroeg stadium gesproken over e-mailverkeer tussen de McLaren-coureurs. Al snel rees daarom de verdenking dat er meer aan de hand was en de correspondentie tussen De la Rosa en Alonso vanuit McLaren zelf zou zijn gelekt. 

Het antwoord liet niet lang op zich wachten. Op vrijdag, bij aankomst in Spa-Francorchamps, deed Ron Dennis de schokkende bekentenis dat hij zelf de FIA had geattendeerd op het e-mailverkeer, dat uiteindelijk tot de bestraffing van zijn eigen team zou leiden. De McLaren-teambaas zou daartoe zijn overgegaan op het moment dat hij lucht kreeg van het bestaan van de correspondentie tussen zijn coureurs, om te voorkomen dat het op een andere wijze naar buiten zou komen en te onderschrijven dat McLaren haar volledige medewerking wilde verlenen aan het FIA-onderzoek.

Het lijkt echter ondenkbaar dat Dennis zijn team zomaar zou aangeven. Was de bewijslast immers niet naar buiten gekomen, wat in normale omstandigheden niet zou gebeuren bij interne e-mailcorrespondentie, dan had het team niets te vrezen. Alleen als er vanuit het traag voortgaande onderzoek naar Mike Coughlan's activiteiten het aanknopingspunt met De la Rosa zou worden gevonden, zou het op andere wijze aan het licht kunnen komen. Er moest dus meer aan de hand zijn. Ron Dennis moest zich ervan bewust zijn geweest dat er een aanzienlijke kans was dat de FIA de bewijslast in haar bezit zou krijgen. 

Wat blijkt, is dat de McLaren-teambaas tot die opmerkelijke keuze is gekomen na een knallende ruzie tussen hem en Fernando Alonso in Hongarije. Op zondagochtend voor de race bereikte de bekoelde samenwerking tussen Dennis en Alonso een nieuw dieptepunt. De pitstopaffaire had Alonso uitzinnig van woede gekregen en eiste van het team een betere behandeling. De ruzie liep klaarblijkelijk zo hoog op, dat Alonso dreigde de correspondentie bekend te maken aan de FIA als McLaren hem niet de nummer 1-status garandeerde voor de rest van het seizoen of hem aan het einde van het seizoen liet gaan. Ron Dennis besloot daarop de eer aan zichzelf te houden en lichtte Max Mosley telefonisch persoonlijk in over het bestaan van het belastende e-mailverkeer tussen zijn coureurs.

De gebeurtenissen in Hongarije verklaren de enorm bekoelde sfeer sindsdien tussen Alonso en zijn teambaas. Die zouden sinds Hongarije geen woord meer hebben gewisseld. Zelfs na Alonso's overwinning in Monza kon er niet meer dan een schouderklopje vanaf van Ron Dennis en dat werd zelfs in het geheel genegeerd door de coureur. Alonso was ook de opvallende afwezige in Parijs. Waar De la Rosa en Hamilton beide aanwezig waren om te getuigen, liet Alonso verstek gaan. De Spanjaard had aan de FIA-oproep voldaan en koos ervoor om direct naar Spa af te reizen om zich, zo zei hij, volledig te concentreren op de race.

De toekomst van de tweevoudig wereldkampioen bij McLaren lijkt hierdoor vrijwel onmogelijk geworden. Het verbannen van McLaren uit het Constructeurskampioenschap zou een clausule in het contract van de Spanjaard in werking hebben gesteld, die hem toestaat om het team aan het einde van het seizoen te verlaten. Dat echter alleen indien het schrappen van de punten definitief is oftewel: McLaren niet in beroep gaat tegen de straf. Dat is, zo gaf Ron Dennis toe, hoogst waarschijnlijk. Hij weet dat zijn team er mild vanaf is gekomen en een beroepszaak nogmaals complete uitsluiting zou riskeren voor 2008. Het College van Beroep opereert namelijk buiten het auspiciën van Max Mosley en zou vrijwel zeker de aan Alonso, Hamilton en De la Rosa aangeboden immuniteit negeren. Dennis zal Alonso echter niet zonder meer willen laten vertrekken. Dat zou dan zijn naar Renault, dat de lippen stijf op elkaar houdt over haar rijdersduo voor 2008. Waren er eerder de sterke geruchten dat in Monza Nelson Piquet Jr zou worden gepresenteerd als coureur naast Heikki Kovalainen, inmiddels is er een opvallende radiostilte ingelast.

Alles valt of staat dus bij McLarens besluit om de straf te accepteren. Ferrari stelde 'tevreden' te zijn met het vonnis van het WSMC. Een nieuwe beroepszaak op aanvraag van de Scuderia lijkt dus op voorhand niet waarschijnlijk. De grote verliezer van dit alles zou uiteindelijk wel eens Fernando Alonso kunnen zijn.  Alonso's reputatie loopt door dit alles een enorme deuk op en hij zal mogen hopen dat hij daar nog bovenop komt. Daarnaast is het de vraag of hij de steun van het team zal behouden.

McLaren zelf moet de boete van $100 miljoen wel kunnen doorstaan, maar zal, tenzij Mercedes-Benz een weldoenersrol op zich neemt, wel serieus moeten bezuinigen. Het schrappen van de punten in het Constructeurskampioenschap impliceert dat het team in 2008 niet zal delen in de televisie-inkomsten en reiskostenvergoedingen van het FOM. Dat betekent dat het team aanzienlijk hogere kosten zal moeten dragen en bovendien een fors bedrag zal moeten overmaken naar de FIA. De reputatieschade zal zich bovendien vooralsnog niet in geld laten uitdrukken, maar het is niet ondenkbaar dat een aantal sponsors de wijk neemt na de golf aan negatieve publiciteit die de wereld over ging. Het belangrijkste is, en dat realiseren Ron Dennis en de zijnen zich maar al te goed, dat het team actief blijft in het Wereldkampioenschap. Alleen op die manier zal ze sponsors en haar beste medewerkers  kunnen behouden.

De Formule 1 heeft op 13 september het proces van de eeuw afgewikkeld zien worden. De impact van alle gebeurtenissen, die elkaar sinds Monza in een razend tempo opvolgden, is nog niet te overzien, maar in alle geledingen van de sport voelbaar. De spionagezaak zet de verhoudingen met betrekking tot het afkijken en overnemen van intellectuele eigendommen tussen teams op scherp. De FIA heeft getoond niet terug te schrikken voor harde maatregelen, maar zag uiteindelijk in het belang van de sport af van de hoogste strafmaat. Wat rest is de vervolging van Mike Coughlan en Nigel Stepney in respectievelijk Engeland en Italië. Dat alles zal een verhaal in de zijlijn blijven. Het zal belangrijk zijn dat de Formule 1 zich weer kan concentreren op het racen, want dat is de laatste weken toch teveel op de achtergrond geraakt.  

Ron Dennis hoorde het World Council een zware straf uitspreken tegen zijn team.

Horden journalisten voor het FIA-gebouw aan het Place de la Concorde in Parijs.

Niet minder dan twee dozen bewijslast was er tegen het team bij de hoorzitting op 13 september.

Pedro de la Rosa onderhield een nauw contact met Mike Coughlan over de Ferrari informatie. 

Het feit dat Coughlan stelde 'iets soortgelijks' te ontwikkelen als Ferrari's remsysteem werd het team hoog aangerekend door het WMSC.

Max Mosley zou de coureurs immuniteit hebben gegarandeerd als zij een volledige getuigenis zouden afleggen.

Ondanks de hoogte van de boete wordt het team niet in haar bestaan bedreigd.

Alonso confronteerde zijn teambaas met het bestaan van de bewijslast bij de hoog opgelopen ruzie in Hongarije.

Sinds Hongarije is de spanning tussen de teambaas en zijn coureur om te snijden. Ze zouden sindsdien geen woord meer hebben gewisseld.

Ron Dennis achtte het niet waarschijnlijk dat het team tegen de straf in beroep gaat.